Ngày 28/6/1972, trên mảnh đất Quảng Trị, một cuộc chiến đấu đã bắt đầu, mở ra 81 ngày đêm máu lửa bảo vệ Thành cổ Quảng Trị, nơi từng mét đất, từng bờ tường, từng lối nhỏ đều trở thành ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa mất mát và ý chí giữ nước đến tận cùng.
Trong 81 ngày đêm ấy, từ 28/6 đến 16/9/1972, Thành cổ và thị xã Quảng Trị đã phải hứng chịu khoảng 328.000 tấn bom đạn. Một vùng đất nhỏ bé bị cày xới đến gần như san phẳng, công trình Thành cổ chỉ còn lại những mảng tường đổ nát, những hố bom và những dấu tích không bao giờ có thể lành hẳn, nhưng có một điều bom đạn không thể san phẳng, đó là ý chí của những người lính đã bám trụ nơi này.
Họ còn rất trẻ. Có người vừa rời giảng đường, có người tuổi đời mới đôi mươi, có người chưa kịp viết trọn một lá thư gửi về nhà. Họ đi qua sông Thạch Hãn, đi vào Thành cổ, đi vào mưa bom bão đạn với một niềm tin giản dị mà lớn lao rằng đất nước này phải được độc lập, nhân dân này phải được sống trong hòa bình, Bắc Nam rồi sẽ sum họp một nhà.
Hơn 4.000 anh hùng liệt sĩ đã nằm lại nơi đây. Có người còn tên trong bia đá, có người hòa vào đất, vào nước, vào từng lớp gạch đỏ của Thành cổ, vào dòng Thạch Hãn vẫn lặng lẽ chảy qua bao mùa mưa nắng, để hôm nay, mỗi khi nhắc đến Thành cổ Quảng Trị, ta không chỉ nhắc đến một di tích lịch sử, mà đang nhắc đến một “nấm mộ chung” của hàng nghìn người con đất Việt.
Thành cổ Quảng Trị là một bản tráng ca được viết bằng máu, bằng tuổi trẻ, bằng lòng yêu nước và bằng khát vọng thống nhất non sông. Có những hy sinh không thể đong đếm bằng con số, có những mất mát càng lùi xa càng khiến người hôm nay phải cúi đầu, và có những vùng đất chỉ cần gọi tên thôi, lòng đã thấy nghẹn lại.
Ngày hôm nay, khi chúng ta được sống trong hòa bình, được đi qua những con đường không còn tiếng bom, được nói về ước mơ, tương lai và những điều bình dị, xin đừng quên rằng từng ngày yên ổn này đã được đổi bằng máu xương của bao thế hệ cha anh. Xin cúi đầu tưởng nhớ hơn 4.000 anh hùng liệt sĩ đã nằm lại Thành cổ Quảng Trị, xin biết ơn những người đã đi qua 81 ngày đêm khốc liệt ấy để giữ lại cho đất nước này hai tiếng thiêng liêng: Việt Nam.
28/6/1972 – 28/6/2026, 54 năm nhìn lại, Thành cổ Quảng Trị vẫn còn đó, không chỉ như một chứng tích chiến tranh, mà như một lời nhắc nhở đời đời rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.
Báo Nhân Dân, VnExpress, Quảng Bình Travel